तपाईलाई रिस कतिको उठ्छ ? रिसले निम्त्याउन सक्छ यस्ता खतरनाक रोग

रिसले मानिसलाई कहिल्यै पनि राम्रो गर्दैन । जो मानिस रिसाउने गर्छ त्यसको प्राय साथीभाईहरु पनि हुदैनन् । रिसले कसैलाई पनि राम्रो गर्दैन । यदि हामीलाई रिस उठ्छ भने त्यसलाई कन्ट्रोल पनि गर्न सक्नुपर्दछ । रिस किन उठ्छ ? रिसलाई कसरी नियन्त्रण गर्ने ? यी कुराहरु आज हामी यहाँ चर्चा गर्नेछौ ।

रिस एक प्रकारको भावनात्मक संवेग हो । रिस सधैँ नकारात्मक मात्र हुन्छ भन्नेचाहिँ होइन । कहिलेकाहीँ यसले प्रतिस्पर्धीसँग सामाना गर्न पनि सिकाउँछ । यद्यपि, रिसलाई सूक्ष्म ढंगले हेर्ने हो भने यो मानिसमा हुने ऊर्जाको प्रभाव हो । रिस होस् या प्रेम, दुवैमा ऊर्जाकै भूमिका हुन्छ ।

रिस व्यवस्थापन गर्न मानिसलाई त्यति गाह्रो हुँदैन । तर, बुझ्न नखोज्दा या बुझ्न नसक्दा भने रिसले गम्भीर समस्या उत्पन्न गर्न सक्छ । जब रिस उठ्छ तब हामी कि त रिसलाई दबाउँछौँ, कि पोख्छौँ ।

रिस उठेका वेला होसपूर्वक काम गर्न आवश्यक हुन्छ । यो नै सबैभन्दा उत्तम उपाय हो । रिस उठ्न लागेको थाहा पाउनासाथ पूर्ण होसमा बस्ने प्रयास गर्नुपर्छ । म के गर्दै छु, के बोल्दै छु, त्यसले दीर्घकालीन असर कस्तो पुर्‍याउँछ भन्ने कुराको बोध हुन आवश्यक छ ।

जब रिसलाई निष्काम भावले हेर्न थाल्छौँ, त्यसपछि रिस स्वस्फूर्त रूपमा कम हुन्छ । यसो गर्दा रिसको ऊर्जा प्रेम, करुणा, क्षमामा रूपान्तरण हुन जान्छ । नियमित ध्यानको अभ्यासले पनि रिस व्यवस्थापनमा सहयोग पुग्छ ।

रिसबाट यस्ता रोग

रिसले मानसिक

भावनात्मक समस्या त निम्त्याउँछ नै

शारीरिक समस्या

रिसकै कारण टाउको दुख्ने,

रक्तचाप

मुटुरोग

ग्यास्ट्रिक

कब्जियत

अपचजस्ता शारीरिक समस्याहरू निम्त्याउन सक्छ ।

रिस व्यवस्थापन गर्न
रिस व्यवस्थापनका लागि आफूलाई रिस उठेकोबारे जानकारी हुन जरुरी हुन्छ । किनभने, चरम रिसको अवस्थामा मानिसले होससमेत गुमाउन पुग्छ । त्यसैले यस्तो वेला आफूले गर्ने गतिविधिबारे पनि सचेत हुन आवश्यक हुन्छ, ताकि क्षणभरको गल्तीले पछि पछुताउन नपरोस् । यसो गर्दा रिसको समयमा पनि मानिसले नराम्रो कार्य गर्न सक्दैन ।

रिस उठेको थाहा पाउासाथ चार–पाँचपटक गहिरो र लामो श्वास लिने, छोड्ने गर्नुपर्छ । त्यसपछि आफूलाई शान्त भएको भावना मनमा लिनुपर्छ । यसो गर्दा रिस कम हुन जान्छ ।

रिस उठ्नासाथ आफ्नो मनलाई डाइभर्ट गर्नुपर्छ । यसो गर्न सकिएन भने सम्बन्धित ठाउँबाट बाहिर निस्कनुपर्छ । रिस व्यवस्थापनका लागि नियमति योग, ध्यान, प्राणायाम पनि गर्न सकिन्छ ।

रिस के हो ?

रिस भनेको प्राकृतिक रूपले उत्पन्न हुने र हरेक व्यक्तिले समय समयमा अनुभूत गर्ने एक प्रकारको भावना हो । समय ,परिस्थिति र विचारअनुसार दैनिक रूपमा हाम्रो भावनाहरु विभिन्न किसिम र विभिन्न स्तरमा प्राकृतिक तरिकाले आइरहेका हुन्छन् र यी भावनात्मक अवस्थालाई हाम्रो दिमागले निरन्तर सन्चालन गरीरहेको हुन्छ । तिनै विभिन्न भावनात्मक अवस्थाहरू मध्ये रिस एक हो ।

रिस किन उठ्छ ?

सामान्यतया हाम्रो मानसिकतामा, सोचाइमा चोट पुगेको खण्डमा, अथवा दिक्दार लागेको, आलोचना हुने अथवा खतरा जन्य अवस्था अनुभूती गरेको क्षणमा रिस उठ्छ । यस्तो अवस्थामा रिस सृजना हुँदा यसई नराम्रो अथवा अब्यवहारिक भन्न मिल्दैन। रिसको अभिव्यक्ती हल्का झोंक चल्ने देखि लिएर उग्र हुनेसम्म हुन सक्छ ।

प्राथमिक श्रेणीका कारणहरू मध्ये तल उल्लेखित अवस्थाहरुमा हामी प्राय रिसाउँछौं । तनाव थकान, भोक, आर्थिक समस्या, असफलताको अनुभुति, नैरास्यता, दु:ख, कष्ट, अन्याय इत्यादि ।

दोस्रो श्रेणीका कारणहरू- अव्यवहारिक तवरले रिस उठ्ने कारणहरु- मानसिक रोगहरु जस्तै : Mania, Agitated, डिप्रेसन, Anxiety, Psychosis, लागूपदार्थको प्रत्यक्ष असर इत्यादि ।

रिसको असरहरू

रिसको कारणले गर्दा उग्र भएको अवस्थामा हाम्रो निर्णय गर्ने क्षमतमा र विवेकमा क्षति पुग्न सक्छ जस्ले गर्दा अव्यवहारिक, तर्कहीन बोली र व्यवहार प्रस्फुटीत हुन सक्छ। रिस उठेको अवस्थामा हामीले प्रभावकारी ढङ्गले आफ्नो विचार ब्यक्त गर्न अथवा सन्चार गर्न सक्दैनौं जसले गर्दा पारस्परिक सम्बन्धमा नकरात्मक असर पर्न सक्छ ।

प्राय: जसो परिस्थिति अनुसार रिस ब्यक्त गर्नु स्वस्थवर्धक प्रतिकृया नै हुन सक्छ । तर बारम्बार अत्यधिक मात्रामा र धेरै समयसम्म रिस उठ्ने, उग्र हुने, रिसको अभिव्यक्ति नियन्त्रण बाहिर जान थाल्यो भने यस्ले हाम्रो मानसिकतामा र शरीरमा प्रतिकूल असर पुर्याउन सक्छ । यसले गम्भीर, विनाशकारी समस्याहरू सिर्जना गर्न सक्छ । काममा, ब्यवहारमा र आपसी सम्बन्धमा प्रतिकूल असर पारी जीवनको स्तरलाई कमजोर पार्न सक्छ ।

शारिरिक असरहरू

टाउको दुख्ने

रक्तचाप बढ्ने,

निन्द्रामा असर,

पाचन प्रणालिमा असर

रोगसँग लड्ने क्षमतामा असर ।

मानसिक असरहरू

उदासिपन

नैराशयता

आत्मबिश्वासमा कमि

खानपिनको व्यवहारमा असर

लागुपदार्थको प्रयोग

आत्मघाती असर इत्यादि