युवा नीति, कानुन र युवा पलायन रोकथाममा राष्ट्रिय युवा परिषद्को भूमिका

आयुसा कंडेल (टिका)। नेपालको कुल जनसंख्याको करिब ४२.५६% युवाहरूले भरिएको छ । यो जनसंख्या नेपालको सबभन्दा ठूलो सम्भावना हो, तर दुर्भाग्यवश, बेरोजगारी, अवसरहरूको अभाव, र बढ्दो पलायनले यो शक्तिलाई खण्डित बनाइरहेको छ । यी चुनौतीहरूको समाधान गर्नका लागि युवा नीति, कानुनी संरचना, र राष्ट्रिय युवा परिषदले महत्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्छ ।

नेपालको युवा नीति र कानुनी संरचनाः नेपालको युवा नीति २०७२ युवाहरूको सशक्तीकरण, रोजगार सिर्जना, र समावेशितामा केन्द्रित छ। यस नीतिको उद्देश्य युवाहरूको क्षमता र सीपलाई राष्ट्र निर्माणमा उपयोग गर्नु हो। तर, कार्यान्वयन तहमा चुनौतीहरू कायमै छन्।

युवा नीतिका प्रमुख उद्देश्यहरू निम्न रहेका छन् ।

• शिक्षा र सीप विकासः प्राविधिक र व्यावसायिक तालिमद्वारा युवालाई सक्षम बनाउनु ।
• रोजगारी सिर्जनाः युवा बेरोजगारी कम गर्न दीर्घकालीन योजना बनाउनु ।
• सामाजिक समावेशिताः सबै वर्ग र क्षेत्रका युवालाई समान अवसर सुनिश्चित गर्नु ।
• स्वास्थ्य र भलाइः मानसिक र शारीरिक स्वास्थ्यलाई सम्बोधन गर्ने कार्यक्रमहरू लागु गर्नु ।

तर, यी उद्देश्यहरूको प्रभावकारी कार्यान्वयनमा प्राविधिक, आर्थिक, र संस्थागत समस्या छन्। स्थानीय सरकार र संघीय सरकारबीच स्पष्ट समन्वयको अभावले युवा विकास कार्यक्रमहरू सीमित भएका छन्।

युवा पलायनः समस्या र चुनौती
नेपालमा दिनदिनै युवा पलायन बढिरहेको छ । वैदेशिक रोजगारीका लागि युवाहरूको बढ्दो निर्भरता देशलाई ब्रेन ड्रेनको समस्यामा फसाइरहेको छ ।

युवा पलायनका प्रमुख कारणहरूः

• रोजगारीको अभावः स्वदेशमै उपयुक्त रोजगारी नहुनु ।
• शिक्षा र सीपको असंगतिः शिक्षा प्रणाली श्रम बजारको माग अनुसार नभएको ।
• राजनीतिक अस्थिरताः युवाहरूको भविष्यप्रति असुरक्षा ।
• आर्थिक समस्याः विदेशी मुद्रा कमाउने आकर्षण ।

यो समस्याले देशको अर्थतन्त्र र सामाजिक संरचनामा दीर्घकालीन असर पारिरहेको छ ।

युवा पलायन रोक्ने समाधानका उपाय

१. रोजगारी सिर्जनाः
– कृषि र पर्यटनमा लगानीः युवालाई ग्रामीण क्षेत्रमा आत्मनिर्भर बनाउन कृषि र पर्यटनलाई प्रवद्र्धन गर्नुपर्छ ।
– स्थानीय स्तरमा उद्योगहरू स्थापनाः साना तथा मझौला उद्योगमा सहुलियतपूर्ण ऋण र अनुदान उपलब्ध गराउनु ।

२. शिक्षामा सुधारः
– प्राविधिक र व्यावसायिक तालिमको विस्तारः शिक्षा प्रणालीलाई श्रम बजारको मागसँग जोड्नु ।
– फिर्ता भएका युवाका लागि पुनः सीप विकास कार्यक्रमः विदेशबाट फर्केका युवाहरूको सीपलाई स्वदेशमै उपयोग गर्न तालिम ।

३. आर्थिक प्रोत्साहनः
– सहुलियतपूर्ण ऋण उपलब्धताः युवालाई उद्यमशीलतामा आकर्षित गर्न सहुलियतपूर्ण ऋण ।
– विदेशी लगानी प्रोत्साहनः रोजगारी सिर्जना गर्ने विदेशी लगानीका परियोजनालाई प्राथमिकता ।

४. सुधारिएको आप्रवासन नीतिः
– वैदेशिक रोजगारीमा जाने युवाका लागि सुरक्षित र व्यवस्थित प्रणाली ।
– न्यूनतम श्रम अधिकार सुनिश्चित गर्न श्रम सम्झौताहरू सुदृढ गर्नु ।

राष्ट्रिय युवा परिषदको भूमिका
राष्ट्रिय युवा परिषद नेपालका युवाहरूको सशक्तीकरण, समस्या समाधान, र नीति निर्माणमा महत्वपूर्ण निकाय हो ।

१. अनुसन्धान र नीति सुधारः
– युवाका आवश्यकता र चुनौतीहरूबारे गहन अनुसन्धान ।
– युवा नीति २०७२ को प्रभावकारी कार्यान्वयन ।

२. नेतृत्व विकासः
–सामुदायिक नेतृत्व र सशक्तीकरण तालिमहरू ।
–युवालाई अधिकार र अवसरबारे सचेत पार्ने अभियान ।

३. उद्यमशीलता प्रोत्साहनः
–युवा उद्यमशीलता कोष स्थापनाः नवप्रवर्तनशील सोच र व्यवसायिक योजनालाई वित्तीय सहयोग ।
–सीप प्रमाणिकरण प्रणालीः विदेशमा सिकेका सीपलाई मान्यता दिने नीति ।

४. समन्वय र अनुगमनः
– नीति निर्माण र कार्यक्रमहरूको स्थानीय, प्रादेशिक, र संघीय तहमा समन्वय।
– कार्यक्रमहरूको नियमित अनुगमन र प्रभाव मूल्याङ्कन।

निष्कर्ष
नेपालका युवाहरू राष्ट्रको महत्त्वपूर्ण शक्ति हुन् । तर, उनीहरूको सम्भावना उपयोग गर्न नसक्दा देशले बेरोजगारी, पलायन, र ब्रेन ड्रेनको सामना गरिरहेको छ। युवा नीति र कानुनी संरचनालाई सुदृढ पार्दै रोजगार, उद्यमशीलता, र सीप विकासका कार्यक्रमहरूलाई प्रभावकारी बनाउनु आजको आवश्यकता हो।

राष्ट्रिय युवा परिषद्, सरकार, गैरसरकारी संस्थाहरु र निजी क्षेत्र सबैको सहकार्यले मात्रै यी समस्या समाधान गर्न सकिन्छ । “युवाहरूलाई सक्षम बनाऔं, नेपाललाई समृद्ध बनाऔं ।”

नेपाल युवा परिषदद्धारा परिकल्पना गरिएको “युवा परिचालन र युवा उद्यमशीलता मार्फत” सन् २०२६ लाई “आशा र सम्भावनाको बर्ष” भन्ने मुख्य लक्ष्यका साथ राष्ट्रिय युवा बर्ष २०२६ National Youth Year 2026 भव्यताका साथ मनाउन राष्ट्रिय युवा परिषद पनि अग्रसर हुन पर्दछ र यसतर्फ मेरो पनि समन्वयनात्मक भुमिका रहनेछ । (लेखक राष्ट्रिय युवा परिषदकी बोर्ड सदस्य हुन्।)